আজি বহু দশকৰ পাছতো আম্বেদকাৰৰ এই উক্তিৰ ন্যায্যতা খাপ-পঞ্চায়ত তথা আন্তঃজাতীয় বিবাহৰ বিৰুদ্ধে সিবিলাকৰ অৱস্থানৰ মাজত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খাপ-পঞ্চায়তসমূহে ভয় কৰে যে আন্তঃজাতীয় বিবাহ হ ’ বলৈ হ ’ লে জাতিৰ ধাৰণাটো প্রত্যাহ্বানৰ মুখামুখি হ ’ ব। বিশেষকৈ হাৰিয়ানা প্রদেশৰ জাট সম্প্রদায়ৰ মাজত খাপ-পঞ্চায়তৰ বিশেষ উপস্থিতি তথা আন্তঃজাতীয় বিবাহৰ বিৰোধিতা দেখিবলৈ পোৱা যায়। এইক্ষেত্রত প্রায়েই সম্প্রদায়ৰ সন্মানৰ নামত খাপসমূহে প্রেমিক-প্রেমিকাৰ মৃত্যুদণ্ড ঘোষণা কৰে। মন কৰা ভাল যে এই খাপসমূহ চৰকাৰী পঞ্চায়তৰ দৰে নির্বাচিত প্রতিনিধিৰদ্বাৰা নির্মিত পঞ্চায়ত নহয়। সিবিলাকত কোনো গণতান্ত্রিক প্রক্রিয়াও দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। আজি দীর্ঘদিন ধৰি খাপ-পঞ্চায়তসমূহে হিন্দু বিবাহ আইনৰ সংশোধন দাবী কৰি আহিছে যাতে “ সগোত্র ” তথা “ ভাইচাৰা ” (ওচৰ-চুবুৰীয়া; সন্দর্ভ বিশেষে কেইবাখনো ওচৰ-চুবুৰীয়া গাঁৱৰ সমষ্টি) ৰ মাজত হোৱা বিবাহসমূহক বেআইনী ঘোষণা কৰিব পাৰি। তেওঁলোকৰ এই দাবী পূর্ণ হ ’ বলৈ হ ’ লে ডেকা ল ’ ৰা-ছোৱালীয়ে ওচৰ-পাঁজৰৰ প্রায় সকলো ব্যক্তিকে ভাই-ভনী হিচাপে গণ্য কৰিব লাগিব। অর্থাৎ এনেস্থলত প্রেম সম্পর্ক গঢ় লৈ উঠাটো, প্রেমাস্পদ বিচাৰি পোৱাটো দুৰুহ, প্রায় অসম্ভৱ হৈ পৰিব। আন কথাত প্রেমৰ বিপৰীতে পৰিয়ালেই ব্যক্তিৰ যৌন আচৰণ, বিবাহ আদি নিয়ন্ত্রণ কৰি যৌনতাক বাঞ্ছনীয় দিশেৰে ধাৱমান কৰিব পাৰিব। চহৰীয়া মধ্যবিত্তৰ মনত প্রায়েই খাপ-পঞ্চায়ত তথা গাঁওবাসীৰ বিৰুদ্ধে প্রচণ্ড ঘৃণা দেখা পোৱা যায়; এনে এক ছবি প্রক্ষেপ কৰা হয় – যেন খাপসমূহেই সমস্ত সম্প্রদায়ৰ জীৱন নিয়ন্ত্রণ কৰে আৰু ব্যক্তিসকলেও সিবিলাকক নির্বিবাদে মানি লয়। কিন্তু মন কৰা ভাল যে খাপ-পঞ্চায়তসমূহক কিন্তু মূলতঃ গাঁৱৰ তথা জাট সম্প্রদায়ৰ যুবক-যুবতীসকলেই প্রত্যাহ্বান জনাইছে। তেওঁলোকে বিৰোধিতা নকৰা হ ’ লে চহৰীয়া মধ্যবিত্তই এই বিষয়ে বিশেষ ভু-কে নাপালেহেঁতেন। সামাজিক এঘৰীয়াকৰণ তথা মৃত্যুভয়কো নেওচি বহুতো প্রেমিক-প্রেমিকা, যুৱক-যুৱতীয়ে খাপসমূহৰ বিৰুদ্ধে সংগ্রাম কৰিছে। চমূ ভাষাত কবলৈ গ ’ লে – আজিৰ দিনত নাৰীবাদীসকলে বুজি পাইছে যে প্রতিক্রিয়াশীল শক্তিসমূহে ভেলেণ্টাইন ডে ’ আদিৰ কিয় বিৰোধিতা কৰে। তেওঁলোকে সিবিলাকৰ মাজত অনিয়ন্ত্রিত প্রেমৰ সম্ভাৱনা দেখিবলৈ পায়। এনে প্রেম - যি জাতি, সম্প্রদায় আৰু অসমকামিতাৰ বান্ধোন মানি চলিবলৈ সাজু নহয়। (ক্রমশঃ) অনাগত সংখ্যাত পঢ়িবলৈ পাব: The Sexual Division of Labour