ইলিজাৰ ’ ভ চিকিৎসা পদ্ধতি: ইলিজাৰ ’ ভ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ বিষয়ে লিখা হৈছে । অস্থি শল্য বিভাগলৈ কেতিয়াবা এনে কিছুমান লোক আহে যাৰ হয়তো এটা ভৰি দীঘল, আনটো চুটি । বা ভৰি এটা বেঁকা বা দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈ হাড়ৰ এটা টুকুৰা দুৰ্ঘটনা হোৱা ঠাইতে থাকি আহিল, বা এডাল ডাঙৰ হাড়ৰ মাজৰ এটা অংশ নাই । এনে ৰোগীক প্ৰচলিত চিকিৎসা পদ্ধতিৰে চিকিৎসা দিয়াটো কঠিন । কেতিয়াবা হয়তো amputation কৰিব লগা হয় । আজিকালি এক বিশেষ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ সহায়ত এই জাতীয় সমস্যাবিলাক সমাধান কৰিব পৰা হৈছে । এই চিকিৎসা পদ্ধতিৰ নাম হৈছে ইলিজাৰ ’ ভ (ilizarov) পদ্ধতি । ইতিহাসে আমাক সদায় প্ৰেৰণা যোগায় আহিছে । অস্থি শল্য বিভাগো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম নহয় । অস্থি শল্য চিকিৎসকসকলৰ বহু যুগান্তকাৰী পদক্ষেপে বহু লোকৰ জীৱনলৈ অশেষ পৰিৱৰ্তন আনিছে আৰু নৱ-প্ৰজন্মৰ অস্থি শল্য চিকিৎসকসকলক নতুন উদ্যমেৰে কাম কৰাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেৰণা যোগায় আহিছে । মহান অস্থি শল্য চিকিৎসকসকলক নতুন উদ্যমেৰে কাম কৰাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেৰণা যোগায় আহিছে । মহান অস্থি শল্য চিকিৎসকসকলৰ ভিতৰত ডা: গেভ্ৰিল এব্ৰাম ’ ভিক ইলিজাৰ ’ ভ অন্যতম । যদিও তেওঁ এজন সাধাৰণ চিকিৎসকহে (Gneral practitioner) আছিল, তেওঁ শিকাইছিল কেনেকৈ অস্থি আৰু কলাসমূহ (bones & tissues) বৃদ্ধি আৰু বেঁকা অস্থি পোন কৰিব পৰা যায় । ডা: ইলিজাৰ ’ ভৰ জন্ম ১৯২১ চনৰ ২১ জুনত, পোলেণ্ডত । ১৯৪৪ চনত ক্ৰিমিয়া মেডিকেল স্কুলৰ পৰা তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ছাইবেৰিয়াৰ এখন গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়ত কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলে । দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পাছত তেওঁ ছাইবেৰিয়াৰ কুৰ্গান নামৰ এখন সৰু চহৰত এজন সাধাৰণ চিকিৎসক (Gneral practitioner) হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে । বিশ্বযুদ্ধৰ অৱসান ঘটিলেও বহু লোকৰ অস্থি যোৰা নলগা (Nonunion), ক্ৰনিক অষ্টিঅ ’ মাইলাইটিছ (chronic osteomyelitis), বিসংগতি (skeletal deformity), বৃহতাকৃতিৰ অস্থি বিভ্ৰাট (Large segmental bone defect) ইত্যাদি সমস্যাৰ উদ্ভৱ হয় । তেতিয়া তেওঁৰ হাতত দুটাই উপায় আছিল- অংগছেদ (Amputate) অথবা অস্থিক ৰক্ষা কৰা (Salvage) । তেওঁৰ ডিছট্ৰেকশ্যন অষ্ট্ৰিঅ ’ জেনেছিছ (Distraction osteogenesis) নামৰ এটা ধাৰণাৰ অৱতাৰণা কৰিছিল, যি পদ্ধতিৰে আমি দুটা আঁতৰি থকা অস্থিৰ মাজৰ খালী স্থানখিনিত অস্থিৰ কৰ্ষণ ঘটাব পাৰোঁ । ইয়াত আমি গোলাকৃতিৰ স্থিতিস্থাপক আৰু অস্থিভেদী ৱাইৰ (Transosseous wires) অস্থিৰ দুটা অংশত (proximal and distal fragments) ব্যৱহাৰ কৰোঁ । টেনশ্যন ষ্ট্ৰেছ নীতি (Law of tension stress) তেওঁ অৱতাৰণা কৰিছিল, যাৰ দ্বাৰা আমি অস্থিৰ আৰোগ্য লাভ (Healing), অস্থিক আকৃতি প্ৰদান (shaping) কৰাৰ লগতে আশে-পাশে থকা মাংসপেশীক আৰোগ্য লাভ কৰিব পৰা যায় । ১৯৯২ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয় । মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ ২০৮ টা চিকিৎসা বিজ্ঞান সম্বন্ধীয় আৱিষ্কাৰ কৰি অস্থি শল্য চিকিৎসাত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰে । পোন প্ৰথমে ইলিজাৰ ’ ভে কুকুৰৰ ঠেঙত এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল । তেখেতে কুকুৰৰ টেঙৰ হাড় ভাঙি চাইকেলৰ স্পকৰ তাঁৰ ভগাৰ দুই খণ্ডৰ মাজেৰে পাৰ কৰি বাহিৰত ৰিং এটাত সংযোজন কৰে । তাৰ পাছত লাহে লাহে ভগা ঠাই ইটোৰ পৰা সিটোৰ দূৰত্ব ক্ৰমাগতভাৱে বঢ়াই দীঘল কৰিব ধৰে । পাছত মন কৰিলে যে হাড় ডালৰ ভগা গেপটো বাঢ়িছে, লগতে তাত নতুন হাড়ৰ জমা হ ’ ব ধৰিছে আৰু হাড়ডাল ক্ৰমাগতভাৱে দীঘল হৈ পৰে। অকল হাড়ভাগেই যে বাঢ়িছে তেনে নহয়, লগে লগে তাৰ চৌপাশে থকা সিৰা-উপসিৰা, ৰক্ত বাঢ়ি নলী, নাৰ্ভবিলাকো বাঢ়িব ধৰিছে । গোটেই ভৰিটো দীঘল হৈ পৰিব আৰু ইয়াৰ বিৰুপ প্ৰভাৱো দেখা নগ ’ ল । ইয়াকে তেওঁ osteogenesis বুলি কয় । নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা কোষবিলাকৰো গুণাগুণ দেহৰ অন্য কোষৰ দৰে একে । কিছুদিনৰ পাছত নৱকোষবিলাক যেতিয়া পৰিপক্ক হৈ পৰিব, তেতিয়া ৰিং থকা তাঁৰবিলাকো খুলি দিয়ে । কুকুৰটো আকৌ চলাচল পৰা হয় । ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হ ’ ল যে যদি সীমিতভাৱে কোষবিলাক টানি দিয়া হয়, তেন্তে নৱকোষৰ জন্ম হ ’ ব পাৰে । এই আৱিষ্কাৰে বহুতো অস্থিৰোগৰ সমাধানৰ পথ মুকলি কৰে । আনকি বাওনাসকলকো ওখ কৰিব পৰা হ ’ ব । এটা ভৰি চুটি আৰু আনটো দীঘল হ ’ লে চুটিটো দীঘল কৰি দুয়োটাই সমান কৰিব পৰা হয় । সেইদৰে বেঁকা ভৰি চিধা কৰিব পৰা হয় । বেঁকা ভৰিৰ ভিতৰভাগৰ কোষবিলাক সংকুচিত অৱস্থাত থাকে । তাক ৰিঙত বহুৱাই ক্ৰমাগতভাৱে Distraction কৰি দীঘল কৰি বেঁকা ভৰি পোন কৰিব পৰা হয় । পোন প্ৰথমে ইলিজাৰ ’ ভৰ এই আৱিষ্কাৰ অকল চাইবেৰিয়াত সীমিত আছিল । পাছলৈ মস্কোৰ পৰা অস্থি বিশেষজ্ঞসকল যায় । ইয়াৰ পাছত ইউৰোপতো এই পদ্ধতি বিয়পি পৰে । কাটিব লগা ভৰি ঠিক কৰিব পৰা যায় । আমেৰিকা (ইংৰাজী শব্দ) Dr. D Paley পদ্ধতিৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰি সমগ্ৰ পৃথিৱীত ইয়াৰ জ্ঞান বিয়পায় । লগতে ইউৰোপতো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে । ১৯৯২ চনত তেওঁ ভাৰতলৈও আহে । তাত কৰ্মশালাৰ দ্বাৰা ভাৰতত এই পদ্ধতি কৰি দেখুৱায় আৰু জনপ্ৰিয় কৰি তোলে । আজি এই পদ্ধতি বহুলভাৱে প্ৰচলিত । আমাৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়তো ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে । লেখক: ডা: বিপুল বৰঠাকুৰ উৎস – দৈনিক জনমভূমি