♦ চন্দ্ৰযান-২ৰ ইতিহাস চন্দ্ৰযান-১ উৎক্ষেপণৰ যো-জা প্ৰায় চূড়ান্ত হোৱাৰ সময়তে ২০০৭ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত ইছৰোৱে ৰাছিয়াৰ মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা ৰছকম ’ ছৰ সৈতে চন্দ্ৰযান-২ প্ৰকল্পৰ বাবে এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তি অনুযায়ী অৰবিটাৰ আৰু ৰভাৰৰ বাবে ইছৰো দায়ৱদ্ধ হ ’ ব আৰু লেণ্ডাৰৰ কাম কৰিব ৰাছিয়াই। সকলো দিশা চালি-জাৰি চাই ২০০৮ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী মনমোহন সিং নেতৃত্বাধীন তেতিয়াৰ কেবিনেটে চন্দ্ৰযান-২ৰ প্ৰকল্পত অনুমোদন জনায় আৰু কাম আৰম্ভ কৰে। ২০০৮ৰ ২২ অক্টোবৰত চন্দ্ৰযান-১ৰ সফল উৎক্ষেপণৰ পিছত ইছৰোৱে ৰছকম ’ ছৰ সহযোগত ২০০৯ চনৰ আগষ্টত দ্বিতীয়তো চন্দ্ৰ অভিযানৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰিবলগীয়া যানখনৰ ডিজাইনিঙৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰি তোলে। সূচী অনুযায়ী চন্দ্ৰযান-২ উৎক্ষেপণৰ বাবে ইছৰোৱে পেলোডো সাজু কৰি তুলিছিল যদিও ৰাছিয়াই লেণ্ডাৰ সময়মতে সম্পূ্ৰ্ণ কৰি তুলিব নোৱাৰা বাবে ২০১৩ চনত অভিযান স্থগিত ৰাখিবলগীয়াত পৰে। ইয়াৰ পিছত উৎক্ষেপণৰ পৰৱৰ্তী সূচী ২০১৬ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় যদিও ২০১৫ পৰ্যন্ত ৰাছিয়াৰ পৰা আশানুৰূপ সহাৰি নোপোৱাত ইছৰোৱে নিজাববীয়াকৈ লেণ্ডাৰৰ কাম আৰম্ভ কৰি ২০১৯ত উৎক্ষেপণৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। ♦ চন্দ্ৰযান-১ৰো শেষ ভাল নহ ’ ল চন্দ্ৰযান-১ দুবছৰৰ বাবে চন্দ্ৰৰ কক্ষপথত থাকিব পৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু ২০০৯ চনৰ ২৮ আগষ্টত নিশা ৮ বজাত ইছৰোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কক্ষৰ সৈতে হঠাৎ যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে চন্দ্ৰযান-১ৰ। এনেদৰে মাত্ৰ ৩১২ দিনতে অন্ত পৰে ভাৰতৰ প্ৰথম চন্দ্ৰ অভিযানৰ। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে যানখনে আৰু ১০০০ দিন চন্দ্ৰ কক্ষপথত থাকি ২০১২ৰ শেষৰফালে চন্দ্ৰ বুকুত পতিত হ ’ লহেতেন। কিন্তু ২০১৬ চনত নাছাৰ অনুসন্ধানত পোহৰলৈ আহে যে যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন যানখন তেতিয়াও চন্দ্ৰৰ কক্ষপথতে আছিল। চন্দ্ৰযান-১ৰ সৈতে জড়িত বৈজ্ঞানিক উপদেষ্টা মণ্ডলীয়ে জনোৱা মতে কি কাৰণে যানখনৰ যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিলে সেয়া নিৰূপণ কৰাতো যথেষ্ট দুৰূহ কাৰ্য। সেয়া হ ’ লেও তেতিয়াৰ ইছৰোৰ অধ্যক্ষ মাধৱন নায়াৰে বিবিচিৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত কৈছিল যে হাই ৰেডিয়েশ্যনৰ বাবে কম্পিউটাৰ ছিষ্টেমলৈ শক্তি যোগান প্ৰক্ৰিয়া ব্যাহত হোৱাটোৱেই সংযোগ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰাৰ এক কাৰণ হ ’ ব পাৰে। অৱশ্যে পিছলৈ তথ্য বিশ্লেষণত দেখা গ ’ ল যে অভাৰহিটিঙৰ বাবেহে শক্তি যোগান প্ৰক্ৰিয়া ব্যাহত হৈ পৰিছিল। কাৰণ যিয়েই নহওক কিয় নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ পূৰ্বে সংযোগ বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ পিছতে চন্দ্ৰযান-১ক অসম্পূৰ্ণ অভিযান আখ্যা দিবলৈ বাধ্য হৈ পৰে ইছৰো।