দেউল উৎসৱৰ পৰম্পৰা আৰু ইতিহাস সম্পৰ্কে থকা তথ্য মতে, খৃষ্টীয় একাদশ শতিকাৰ পৰাই এই দেউল উৎসৱ নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে বৰ্তমানলৈকে চলি আছে। এই উৎসৱৰ সূচনা কৰিছিল ধৰ্ম্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ বৈষ্ণৱ এগৰাকীয়ে। প্ৰবাদ মতে, ধৰ্ম্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞাই দৰং জিলাৰ বৰাবাৰীত (বৰ্তমানৰ বৰদৌলগুৰিত) সত্ৰ পাতি বসবাস কৰিছিল। ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ কামত সততে জড়িত থকা বিপ্ৰ ভূঞাই সেই সময়ত মানুহৰ মনত আধ্যাত্মিক চিন্তা-চেতনা জাগ্ৰত কৰিবলৈ যৎপৰোনাস্তি চেষ্টা কৰিছিল। সেই উদ্দেশ্য আগত ৰাখিয়েই তেওঁ বিষ্ণুৰ প্ৰিয় মাহ ব ’ হাগৰ পহিলা দিনটোত এই উৎসৱ আৰম্ভ কৰিছিল। ‘ শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত ’ ত উল্লেখ থকা উদ্ধৃতি মতে— ‘ ‘ কামৰূপ অন্তৰ্গত দৰং ৰাজ্যত। আছিলেক বৰভূঞা বিপ্ৰৰ মাজত।। প্ৰথমে আছিলা ঘৰ ভাটী দৰঙত। বৰাবাৰী নামে গ্ৰাম প্ৰসিদ্ধ লোকত।। তাতে এক দেৱগ্ৰহ বান্ধিলা ডাঙৰ। পাতিলেক সত্ৰ তাত অতি মনোহৰ।। তাহাৰ ঈশানে এক দৌলক বান্ধিলা। বৰদৌল নাম হৈ অদ্যপিও ৰৈলা।। দৰং মধ্যত হয় মহোৎসৱ অতি। অদ্যপিও আছে যাৰ অক্ষয় কিৰীটি।। ’ ’ ধৰ্ম্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিতজনাই একাদশ শতিকাতে পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰদৌলগুৰিত বিষ্ণুপূজাৰ জৰিয়তে দেউল উৎসৱৰ পাতনি মেলে। প্ৰথম অৱস্থাত এই বৰদেউলেই দৰং জিলাৰ একমাত্ৰ দেউল উৎসৱ আছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত দৰং জিলাৰ বিভিন্ন স্থানত দেউল উৎসৱ পালনৰ পৰম্পৰা সৃষ্টি হয়। লক্ষণীয় কথাটো হ ’ ল, এই বৰদেউলৰ লগত বিশেষ যোগসূত্ৰ হেতু ছিপাঝাৰৰ ঘোঁৰাবান্ধাত প্ৰতিবছৰৰ ব ’ হাগ মাহৰ ১২ আৰু ১৩ তাৰিখত পালন কৰি অহা দেউলেই পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত বিস্তৃত কাৰ্যসূচী সামৰি লোৱাৰ বাবে দৰঙৰ শ্ৰেষ্ঠ দেউল হিচাপে বিবেচিত হৈছে। ব ’ হাগ মাহৰ ৰঙালী বিহুৰ আনন্দমুখৰ পৰিৱেশৰ বাবেও দৰঙৰ দেউল উৎসৱে জনমানসত ব্যাপকভাবে প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। তদুপৰি ঘোঁৰাবান্ধা দেউলৰ লগত সংগতি ৰাখি দেউলখলাত অনুষ্ঠিত হোৱা বিৰাট মেলাখনৰ বাবেও সম্প্ৰতি এই দেউল জনসাধাৰণৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছে।