তেতিয়া শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত এটা সৰ্ম্পক আছিল। অৱশ্যে কেতিয়াবা কিবা কাৰণত এই সৰ্ম্পক-সূত্ৰ ছিগিও গৈছিল। কিন্ত এনে ঘটনা সাধাৰণতে নঘটে। ছাত্ৰই পৰীক্ষাত নকল কৰি থাকোঁতে কোনোবা শিক্ষকৰ চকুত পৰিলে তেওঁ ছাত্ৰজনৰ শাস্তিৰ ব্যৱস্থা কৰিব। স্কুলবোৰত এনে ঘটনা প্ৰায়ে ঘটি থাকে। মোৰো তেনে অভিজ্ঞতা নোহোৱা নহয়। সম্প্ৰতি দেখা গৈছে, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পৰীক্ষাত নকল দেখাদেখিকৈয়ে কৰে আৰু বহুতক বাহিৰৰ পৰাও সহায় কৰে। এইধৰণৰ কাম কেনেকৈ নাইকীয়া কৰা যায়, সেইবিষয়ে আমাৰ কৰ্তৃপক্ষই আন্তৰিকভাৱে চিন্তা নকৰে। পৰীক্ষা পদ্ধতিক পৰিৱৰ্তন কৰা দৰকাৰ। ইংৰাজসকলে যি গাঁথনি তৈয়াৰ কৰি থৈ গ ’ ল সেই গাঁথনিয়েই চলি আছে। মেকলে চাহাবে ‘ Indian in Blood, English in Taste ’ – এনে লক্ষ্য লৈয়ে ভাৰতত ইংৰাজী শিক্ষাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। সম্ভৱতঃ আমাৰ ল ’ ৰা-ছোৱালীৰ ৰুচিও এই ব্যৱস্থাত সলনি হৈ যায়। তাৰফলত ল ’ ৰা-ছোৱালীয়ে এতিয়া যিকোনো উপায়ে পৰীক্ষা বৈতৰণী পাৰ হ ’ বলৈ চেষ্টা কৰে। হয় মুখস্থ কৰে, নহয় সুবিধা পালে নকল কৰি বৈতৰণী পাৰ হয়। ইয়াৰ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নহয়। মুলতঃ সততাও নষ্ট হৈ যায়।