অন্যহাতে সোৱনশিৰিৰ নিৰ্মীয়মান বান্ধৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষজ্ঞ কমিটিৰ নিৰ্দেশনাক উলাই কৰাৰ অভিযোগো উত্থাপিত হৈ আহিছে । কাৰন অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আজি য ’ ত ভূমিকম্পৰ প্ৰবন অঞ্চলৰ পঞ্চম মণ্ডলত অবস্থিত, তেনেস্থলত প্ৰকৃত বিজ্ঞান সন্মত নীতি-নিৰ্দেশনা মানি নচলিলে যিকোনো মূহুৰ্ততে বৃহৎ নদীবান্ধ ভাঙি প্ৰলয়ৰ সৃষ্টি কৰাৰ সম্ভাবনা নুই কৰিব নোৱাৰি । বিজ্ঞানৰ আবিস্কাৰত বিপদৰ আশংকা থাকিবই কিন্ত্ত এই বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ উন্নত প্ৰযুক্তিগত আহিলা তথা উদ্ভাবনত গুৰুত্ত্ব দিয়াটোহে আচল কথা । কিয়নো যদিহে কোনো প্ৰাকৃতিক বিপৰ্যয়ৰ বাবে এই নদীবান্ধ ভাঙিবলৈ হয়, তেন্তে মূহুৰ্তৰ ভিতৰতে নিশ্চিহ্ন হৈ যাব পাৰে লখিমপুৰ, ধেমাজী আৰু মাজুলীৰ জনসাধাৰনে নিজৰ আত্মৰক্ষাৰ বাবেও শেষ সময়কণ নাপাব । কাৰণ, বিশেষজ্ঞই উনুকিয়াই দিছে যে মাত্ৰ ১৫ মিনিটৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫ ফুট উচ্চতাৰে অহা পানীয়ে উতুৱাই লৈ যাব সকলো । গতিকে এনে সাম্ভাব্য বিপদৰ পৰা পৰিত্ৰাণ বিচাৰি সকলোৱে এই নদীবান্ধৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছে আৰু কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত বান্ধৰ উচ্চতা হ্ৰাস কৰাৰ ওপৰতো গুৰুত্ত্ব আৰোপ কৰিছে । এই বৃহৎ নদীবান্ধে অন্য এটা দিশৰ প্ৰতিও বহুতৰেই দৃষ্টি কাঢ়িছে, সেইয়া হৈছে ইয়াৰ ফলত জৈৱ-বৈচিত্ৰৰ ওপৰত পৰিব লগা ঋণাত্মক প্ৰভাব বোৰ । কাৰণ নদীৰ ঊৎসত বান্ধ দি জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কৰাৰ ফলত যেতিয়া বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে সন্ধিয়া পানী এৰি দিয়া হ ’ ব যদিও দিনৰ ভাগত এই পানী জমা কৰি ৰখা হ ’ ব । যাৰ ফলত দিনৰভাগত সোৱনশিৰিত পানীৰ পৰিমান কমি যাব যদিও সন্ধিয়া পানীৰ পৰিমান বাঢ়ি যাব, যাৰ ফলত এনে বঢ়া টুটাৰ ফলশ্ৰুতিত জলজ উদ্ভিদ, জলজ প্ৰানী সমূহৰ অস্তিত্ত্বৰ প্ৰতিও ভাবুকি আহিব । অন্যহাতে বাৰিষাৰ সময়ত অতিপাত বৰষুনৰ ফলত বান্ধৰ বহন ক্ষমতাৰ বাহিৰৰ অতিৰিক্ত পানীভাগ এৰি দিয়াৰ ফলত নামনি অংশত কেনে বিপৰ্যয়ৰ সৃষ্টি হ ’ ব তাক হয়তো দুনাই দোহৰাৰ প্ৰয়োজন নাই । অন্যহাতে বান্ধত গেদ নিষ্কাষনৰ কোনো ব্যবস্থা নথকাৰ হেতুকে এই জমা হোৱা গেদ সমূহেও নৈখনৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিব । কাৰন এক নিৰ্দিষ্ট ঘনত্ত্বত এই গেদসমূহ নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই নিয়ে যদিও পানীৰ বঢ়া টুটাৰ বাবে তথা পানীৰ স্ৰোত কমি যোৱাৰ বাবে এই গেদসমূহ নদীৰ বুকুত জমা হৈ নদীখন তৰাং হোৱাতহে হয়তো সহায় কৰিব । ইয়াৰ ফলত সোৱনশিৰিৰ বহন ক্ষমতা কমি যোৱাৰ হেতুকে নদীৰ অববাহিকাত বিৰূপ প্ৰভাব পৰাৰ লগতে সামান্য বৰষূণতে বানপানীৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে এই অঞ্চলৰ কৃষিজীৱি ৰাইজৰ জীৱনধাৰাৰ ওপৰতো প্ৰভাব পৰাৰ লগতে নৈখনৰ অপমৃত্যু ঘটাব । তেতিয়া হয়তো মৃতপ্ৰায় সোৱনশিৰিৰ বুকুত আমি থিয় হৈ ক ’ ব লাগিব যে ইয়াত এখন নৈ আছিল। এই কথা অনস্বীকাৰ্য যে দেশৰ প্ৰগতিৰ বাবে বিদ্যুৎ শক্তি লাগিবই আৰু বৃহৎ নদীবান্ধৰ বিৰুদ্ধাচৰন কৰা মানে এই কথা নুবুজাই যে সেইসকল সকলোধৰণৰ নদীবান্ধৰ বিৰোধী বা উন্নয়নৰ বিৰোধী । কিন্ত্ত সাম্ভাব্য বিপদৰ কথা জানি শুনিও ৰাজ্যখনৰ জনসাধাৰনক জলবোমাৰ মাজত আবদ্ধ কৰি ৰাখি দেশক পোহৰাবলৈ যোৱাটো কোনোক্ষেত্ৰতে যুক্তিসংগত নহয় । আনহাতে এই কথাও ঠিক যে হাজাৰ হাজাৰ কোটি ধন ব্যবহাৰ কৰাৰ পিছত এই প্ৰকল্প বন্ধ কৰি দিয়াৰো কোনো যুক্তি নাই । কিন্ত্ত বিপদৰ দিশবোৰলৈ লক্ষ্য ৰাখি বিপদৰ আশংকা লাঘব কৰিবলৈ বান্ধৰ উচ্চতা হ্ৰাস, বৃহৎ নদীবান্ধৰ পৰিবৰ্তে সৰু সৰু বা মজলীয়া আকাৰৰ বহুমুখী নদী বান্ধ, নদীৰ নামনি অংশত পৰিব পৰা ঋনাত্মক প্ৰভাবৰ প্ৰতি আগতিয়া সতৰ্কতা গ্ৰহন, ৰাজ্যৰ জনসাধাৰনৰ আবেগ অনুভূতিক গুৰুত্ত্ব প্ৰদান আদি দিশবোৰৰ প্ৰতি ধ্যান দিয়া উচিত । এইয়া এখন গনতান্ত্ৰিক দেশৰ গনতান্ত্ৰিক চৰকাৰৰ দায়িত্ত্ব | আগতেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূমিকম্পই মানুহ নামাৰে, ক্ষয়-ক্ষতি তথা হতাহতৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায় মানৱসৃষ্ট কাৰ্যকালাপৰ পৰাহে | আমি প্ৰকৃতিৰ দাস আৰু প্ৰকৃতিৰ ক্ৰোধক আমি প্ৰত্যাহ্বান জনাই প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰো যদিও আমি নিজকে সুৰক্ষিত কৰিব পাৰো । নেপালত হৈ যোৱা ভুঁইকপৰ পৰা আমি শিক্ষা লোৱা উচিত | অন্যথাই জানি শুনিও যে বিপদৰ দুৱাৰমুখলৈ ঠেলি দি জনসাধাৰণক গিনিপিগ সাজি দেশৰ ভবিষ্যতৰ সপোন দেখাটো হ ’ ব চূড়ান্ত গৰ্হিত কাম | এই কথা আমাৰ সকলোৱে এবাৰ হৃদয়াংগম কৰা উচিত | ডাঃ বিৰাজ কুমাৰ শৰ্মা