Því miður eru vísbendingar um það að Íslendingar muni missa af einstöku tækifæri til að skipta um ríkisstjórn í vor. Virðast margir upplifa tilkomu nýrra flokka og framboða sem "glundroða" þrátt fyrir þá staðreynd að þorri stjórnarandstæðinga muni líklega fylkja sér bak við tvo flokka, Vinstrihreyfinguna - grænt framboð og Samfylkinguna. Á sama tíma tala ríkisstjórnarflokkarnir um nauðsyn þess að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum. Það er raunar seinasta haldreipi þeirra því að ekki geta þeir stært sig af árangri í utanríkismálum, umhverfismálum eða jafnréttismálum.
En hvers eðlis er stöðugleikinn sem við búum við núna? Það sem er vissulega ákveðin regla í vaxandi skuldasöfnun þjóðarbúsins og gríðarlegri skuldsetningu íslenskra heimila. Það er orðið viðvarandi ástand að það sé gríðarlegur viðskiptahalli ár eftir ár þannig að hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins nálgast nú eina og hálfa landsframleiðslu. Stærsti hlutinn af þessum viðskiptahalla stafar af umframeyðslu í þjóðfélaginu með tilheyrandi skuldsetningu heimila, fyrirtækja og sveitarfélaga. Skuldir heimilanna á Íslandi eru einhverjar hinar mestu í heimi eða rúmlega 200% af ráðstöfunartekjum. Þetta hlutfall var 20% árið 1980. Þetta er vissulega ein gerð af stöðugleika; skuldasöfnun sem vex jafnt og þétt.
Slæm staða flestra heimila á Íslandi stafar meðal annars af því hvernig skattkerfið hefur þróast á undanförnum árum. Nánast allar skattabreytingar á undanförnum 10-15 árum hafa miðað að því að bæta stöðu fjármagnseigenda og hinna tekjuhærri. Á hinn bóginn hafa persónufrádráttur eða skattleysismörk hvorki fylgt verðlags- né launaþróun. Tekjuskattar hins almenna launamanns hafa hækkað verulega á undanförnum árum vegna þess að skattleysismörk hafa ekki fylgt verðlagi. Gildir þetta um alla þá sem hafa mánaðartekjur undir 250 þúsund krónum eða þar um bil. Skattleysismörkin sem eru tæpar 80 þúsund krónur ættu að vera yfir 130 þúsund ef þau hefðu fylgt launaþróun. Það sem hefur lækkað á undanförnum árum er hin almenna skattprósenta í tekjuskatti, en í reynd hafa skattar ekki lækkað heldur hefur skattbyrðin flust til, frá hærri tekjum yfir á þær lægri.
Ýmsar aðrar breytingar á skattkerfinu hníga í sömu átt. Barnabætur hafa verið skertar í tíð þessarar ríkistjórnar og nemur lækkunin samtals rúmum 10 milljörðum króna á núvirði. Þá hefur húsnæðiskostnaður (húsnæði, rafmagn og hiti í vísitölu neysluverðs) hækkað mun meira en laun. Húsaleigubætur hafa hins vegar ekki hækkað í samræmi við aukinn húsnæðiskostnað.
Um 90% þjóðarinnar borga nú jafn mikinn skatt eða hærri en fyrir 10 árum. Tilfærsla skattbyrðinnar hefur verið frá fyrirtækjum, fjármagnstekjum og eignum yfir í tekjuskatt einstaklinga og innan þess hóps frá tekjuháu fólki yfir á tekjulágt.
Ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa ekki látið þar við sitja. Stórum hluta af kostnaði við velferðarþjónustu hefur verið velt yfir á notendur og kemur það að sjálfsögðu harðar niður á tekjulægstu hópunum. Árið 1980 var kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni 11,8%, en árið 2005 greiddu sjúklingar sjálfir 17,5% af heilbrigðisútgjöldum þjóðarinnar. Þetta er auðvitað ekkert annað en viðbótarskattur á sjúklinga og leggst af sama þunga á alla. Heilbrigðisstarfsfólk heldur því fram að gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu hindri efnalítið fólk í að leita til læknis og að lyfjakostnaður sé því iðulega ofviða. Ríflega 10% grunnskólabarna fara á mis við forvarnarstarf í tannheilsu í skólum vegna kostnaðar.
Við þetta bætist að meðal fjölmargra stétta á Íslandi er algengt að vinnuvikan sé að meðaltali 47-50 stundir samanborið við 35-40 á hinum Norðurlöndunum. Stytting vinnuvikunnar er því miður ekki aðalkosningamálið í ár og er ljóst að lítið miðar í átt til fjölskylduvænna samfélags á meðan þetta ástand helst stöðugt. Annað viðvarandi ástand á íslenskum vinnumarkaði er kynbundinn launamunur. Heildarlaun kvenna eru aðeins rúmlega 60% af heildarlaunum karla og hefur það hlutfall ekki aukist í 30 ár. Er hægt að monta sig af slíkum stöðugleika?
Niðurstaðan er því þessi: Það ríkir óstjórn í efnahagsmálum á Íslandi, ekki vegna þess að svo mikið hafi verið gert fyrir tekjulægstu hópana, heldur þvert á móti. Skattar á lágtekjufólk hafa aukist og ofan á það bætist ýmiss konar gjaldtaka af hálfu hins opinbera sem er ekkert annað en dulbúin skattheimta.
Ástandið þarf auðvitað ekki að vera svona. Það er hægt endurskoða dreifingu skattbyrðarinnar, hvernig sameiginlegum fjármunum þjóðarinnar er ráðstafað og forgangsraða í þágu velferðar fyrir alla. Við getum kosið okkur "allt annað líf" og eigum að gera það. Að minnsta kosti er engin ástæða til að sleppa því með tilvísun í stöðugleika sem er byggður á sandi.