Lokalhistorikaren Einar Saure kan også si Noregshistorie, han veit at brygging av øl på korn starta i Noreg allereie ca. 350 år f.kr. Attende i katolsk tid var det ikkje berre ein rett til å bryggje øl på kvar gard – det var også ei plikt. Det vart sett opp bestemte reglar for bønder, husmenn osb. Ølbrygginga skulle visstnok vere til ære for jomfru Maria og det var kyrkja som var ”ølpoliti”, ei oppgåve som ho tok på høgste alvor. Spesielt var det avgjerande at det vart bryggja til jul og let du vere å bryggje i lang nok tid kunne du kort og godt verte landsforvist. Som ein liten kuriositet nemner Einar at nonnene på eit kloster ved Bergenskanten hadde kontraktfesta at dei skulle ha eit minimum på fire liter øl for dag – kvar og ei. Slik var det nok på dei andre klostera også, øl vart nok sett på som ein viktig del av kosthaldet, kan Einar fortelje.
Ølbryggjarane på Ner-Saure veit sjølvsagt at det lett vert problem med magen om proteinet ikkje vert kokt vekk. Einar minnest eit storbryllaup i nærleiken av Ørsta. Då festen var over og ein del av bryllaupsgjestane skulle heim og rodde utover Ørstafjorden langs med land, var der ein ektemann som kom springande og ropte inn til kona: - Er det eit vikingskip som fer forbi? Sjå på dei lysa skjolda på båtripa. Kanskje hadde vertskapet slurva med kokinga av ølet, humrar Einar.
I Knutegarden brukar dei no ølgil av plast. Tradisjonen tilseier at ein stor så (sjølvsagt av tre) skal brukast som ølgil, men sist han var i bruk vart det sterk tresmak av kornølet – truleg fordi reingjeringa av såen vart gjort ved hjelp av kaustisk soda. Plast er eit kjedeleg materiale, men ein har nok betre kontroll med smaken i ein ølgil av plast.
Gjennom lange tider var det god kontakt over fjella mellom Skjåstaddalingane og Honndølane. I mange år var også Einar på anleggsarbeid saman med folk frå dette dalføret. Honndølane er kjende for sitt gode kornøl og det seier seg sjølv at Einar snappa opp mykje kunnskap, og ikkje minst faguttrykk, av folket nettopp frå nabofylket i sør.
Dagens ølgjær på Ner-Saure, eller kveik som Einar seier, stammar også frå Horningdalen. For ca. 40 år sidan fekk Einar med seg ein ølgjærkultur heim derifrå og sidan har han hatt ølgjær. Som ølbryggjarar veit, fell ølgjæra til botnen av ølgilen under gjæringa og etter oppskoka vert ølgjæra/kveiken samla opp i passande glas og lagd i frysaren. I tidlegare tider, då heimefrysaren ikkje var oppfunnen, vart gjæra gjerne oppbevart i ein gjærstokk som så vart hengt opp til tørk under mønet. Andre igjen smurde gjæra utover eit flatbrød og tørka ho på den måten.
Forresten, legg Tom Erik til, det er ikkje eit mål i seg sjølv å få ølet heilt sukkerfritt. - Nei Litt sukker gjev eit fyldigare øl, forklarer rektoren, kantoren og birkebeinaren . – Akkurat, ølet vert sterkare og betre på smak, ja, humrar Einar.
Til venstre: Siste dråpane med kveik vert tømd opp i ølgilen - og snart kjem kaldgaulet frå Einar. Til høgre: Skulle Mylnå i Volda få tekniske problem, kan Einar knuse maltet i eiga kvern i eige kvernhus.